नासाच्या AI टूलने अंतराळात शोधले १०० हून अधिक नवीन ग्रह

विज्ञान आणि तंत्रज्ञान घडामोडी

• टेस मिशनला मोठे यश हे संशोधन नासाच्या ट्रान्झिटिंग एक्सोप्लॅनेट सर्व्हे सॅटेलाईट (TESS) मोहिमेच्या पहिल्या चार वर्षांच्या डेटा विश्लेषणावर आधारित आहे.
• अहवाल आणि प्रकाशन हा महत्त्वपूर्ण अभ्यास वारविक विद्यापीठातील (University of Warwick) खगोलशास्त्रज्ञांनी केला असून, हे संशोधन प्रसिद्ध 'मंथली नोटिसेस ऑफ द रॉयल ॲस्ट्रॉनॉमिकल सोसायटी' (MNRAS) या नियतकालिकात प्रकाशित झाले आहे.

१. अभ्यासाची व्याप्ती आणि मुख्य शोध

• डेटा विश्लेषण संशोधकांनी TESS मोहिमेने गोळा केलेल्या २२ लाखांहून अधिक ताऱ्यांच्या डेटाचे विश्लेषण केले.
• संभाव्य ग्रह या अभ्यासातून २,००० पेक्षा जास्त संभाव्य ग्रहांची ओळख पटवली गेली, ज्यात १,००० नवीन ग्रहांचा समावेश आहे.
• नवे एक्सोप्लॅनेट्स (Exoplanets) एकूण शोधांपैकी १०० हून अधिक नवीन एक्सोप्लॅनेट्सची अधिकृत पुष्टी करण्यात आली असून, त्यापैकी ३१ ग्रह पूर्णपणे नवीन वर्गात मोडणारे आहेत.

२. शोधण्यात आलेल्या ग्रहांचे वैशिष्ट्य

• अतिजलद परिभ्रमण खगोलशास्त्रज्ञांनी अशा ग्रहांवर विशेष लक्ष केंद्रित केले होते, जे त्यांच्या ताऱ्यांच्या अत्यंत जवळून फिरतात आणि अवघ्या १६ दिवसांपेक्षा कमी वेळात आपली एक प्रदक्षिणा पूर्ण करतात.
• अल्ट्रा-शॉर्ट पीरियड प्लॅनेट्स (Ultra-Short Period Planets) शोधलेल्या ग्रहांमध्ये काही अतिशय दुर्मिळ ग्रहांचा समावेश आहे जे २४ तासांपेक्षा कमी वेळात आपल्या ताऱ्याचे परिभ्रमण पूर्ण करतात.
• नेपच्यूनियन वाळवंट (Neptunian Desert) अंतराळातील अत्यंत दुर्मिळ मानल्या जाणाऱ्या 'नेपच्यूनियन वाळवंट' प्रदेशातही काही मध्यम आकाराचे वायू ग्रह (नेपच्यूनसारखे) अस्तित्वात असल्याचे या संशोधनात आढळले आहे.

३. 'रेव्हन पाईपलाईन' (AI) चे महत्त्व व कार्य

• आव्हानात्मक काम सोपे केले अंतराळ मोहिमांमध्ये हजारो संभाव्य ग्रहांचे संकेत मिळतात, परंतु खरोखरच तिथे ग्रह आहे की ताऱ्याची चमक कमी होण्याची इतर काही खगोलीय घटना आहे (खोटे संकेत), यातील फरक ओळखणे कठीण असते.
• लाखो डेटावर प्रशिक्षण ही अचूक ओळख पटवण्यासाठी रेव्हन एआय टूलला लाखो सिम्युलेटेड डेटावर प्रशिक्षित करण्यात आले आहे. यामुळे ग्रहांची अचूक ओळख पटवणे आणि मानवी त्रुटी कमी करणे शास्त्रज्ञांना शक्य झाले आहे.